Achter de portretten. Foto's en achtergronden bij Daar Werd Wat Groots Verricht
(Het copyright van alle foto's berust bij © Archief van Vleuten
"Het is niet omdat ik mijzelf zo belangrijk vind dat ik dit geschreven heb, maar ik vind wel dat ik in een belangrijke tijd geleefd heb. De veranderingen die zich in mijn tijd voltrokken zijn als een waterval over ons heen gekomen. Daarvan wil ik nog een maal getuigen".
Met deze regels beginnen de memoires van Jan van Vleuten, een bijna 700 pagina's tellend manuscript dat hij in de winter van 1982 voltooide. In een begeleidende brief schrijft Jan dat hij niet de illusie heeft dat iemand zijn herinneringen in extenso zal lezen.
Het is anders gelopen. Zijn memoires vormen 28 jaar later de basis voor mijn theaterprogramma.
Daar Werd Wat Groots Verricht is dan ook opgedragen aan Oom Jan van Vleuten.
In bewondering, verwondering en liefdevolle herinnering.
Diederik Jan Hielke van Vleuten.
Lente 2010
Fragment van de terrasvloer afkomstig van de besaran in Perning.
Tijdens zijn Indonsië reis in 1992 vond mijn vader deze scherf op de plek waar de besaran ooit stond.
De scherf ligt nu op het graf van mijn grootvader Sam, broer van Jan.
'Home, carry it in your heart
built it behind your eyes,
safe among your own'
(James Taylor)
'Zo stonden wij daar opeens te zingen in die vreemde dagen van augustus 1945. Eerst klonk het voorzichtig uit een enkele schorre, hese stem, tot steeds meer mannen het overnamen. Tenslotte zongen wij het allemaal uit volle borst, met tranen in onze ogen. Het leek of het Wilhelmus boven onze hoofden opsteeg en of het lied bleef hangen boven dat omheinde onwezenlijke terrein van verdriet en dood dat kamp Bandoeng was'.
'Ik ben getuige geweest van de ondergang van het Nederlands imperium in Azië. De val van Nederlands-Indië heeft zich voor mijn ogen voltrokken'.
'Zonder enig vlagvertoon maakte de boot zich los van de kade. Ik heb mijn geboorteland nooit meer terug gezien, anders dan in mijn dromen'
'Ik droom nog wel eens van die schitterende schepen
die al lang vergaan zijn of compleet zijn weggeroest,
en van de tallozen die nooit hebben begrepen
waarom hun wereld zo finaal verdwijnen moest.
Ik droom van namen waar zij levenslang aan bleven hangen:
Insulinde en de Gordel van Smaragd,
van heimwee en tot hun dood terug verlangen,
ik droom van voorbij gaan
zoals schepen in de nacht'
uit: Varende Paleizen
van Jan Boerstoel,
slotlied uit het programma.
Oom Jan
Uit het leven van
Johannes Christiaan van Vleuten,
alias Oom Jan
uit 'Daar Werd Wat Groots Verricht'.
Familie-album
Uit het Van Vleuten familiearchief
De Erdal man - Egmond aan Zee 1935
'Hij werd de Erdalman genoemd. Hij liep in de zomer langs het strand om reclame te maken voor schoensmeer. Zijn route begon in Camperduin en eindigde in Wijk aan Zee. Het hele seizoen door kon je hem zien lopen. Er liep een klein orkestje achter hem aan, want er hoorde een liedje bij die schoensmeer. De tekst weet ik niet meer. De kinderen waren gek op hem, want hij had altijd wel een pepermuntje bij zich. Van de ene op de andere dag was hij verdwenen'.
Toetie in de sneeuw
"In Indië is het altijd warm, het vriest er niet en het sneeuwt er niet. Als de kinderen dan uit Indië naar Nederland komen kijken ze erg raar op, als ze sneeuw zien. De een zegt: het regent suiker. De ander: het regent wit. De derde: het regent kapok uit de matrassen. En ik heb een jongetje gekend, dat voor en achter en opzij uit de ramen van het huis ging kijken om te zien of de regen overal zo vreselijk gek was. En als die witte regen dan op de straten blijft liggen, dan begrijpen die kinderen uit Indië er niets van".
Citaat uit 'Indië voor jongens en meisjes' van mevrouw C.J. Rutten- Pekelharing.
Deze foto uit het van Vleuten familiearchief inspireerde Jan Boerstoel tot het schrijven van zijn lied 'Voorkind', dat ik voor mijn programma omdoopte tot 'Toetie in de sneeuw'.
Onder de foto schreef mijn overgrootvader destijds: Toetie in haar eerste sneeuwbui, Den Haag 1902.
Het lied is te beluisteren op Youtube. Klik op de foto.
Wien Neêrlands bloed
Indië Herdenking Den Haag 15 augustus 2010
Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan en kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog in Azië. Het is dit jaar 65 geleden. Oom Jan van Vleuten, held uit 'Daar Werd Wat Groots Verricht', schrijft in zijn memoires hoe het nieuws van de Japanse overgave pas enige dagen later bekend werd gemaakt door de leiding van kamp Bandoeng (het 15e Bat.) waar hij met duizenden anderen geïnterneerd was. Hij schrijft dat het Wilhelmus werd gezongen en dat het leek of dat lied 'voor een ogenblik bleef hangen boven dat omheinde terrein van verdriet en dood dat kamp Bandoeng was'.
Ieder jaar komen op 15 augustus vele mensen bij elkaar in Den Haag om bij het Indisch Monument stil te staan bij dat historische moment. Om stil te staan bij de voorbije oorlog in Azië. Maar ook om terug te denken aan alles wat er na die hoopvolle 15e augustus nog komen zou. Want de capitulatie van Japan bracht niet de bevrijding waar zo lang naar uitgekeken was. Er zou nog een lange periode aanbreken van nieuw bloedvergieten, van nieuwe oorlogen, nieuwe rampen en leed. Voor de Nederlanders, voor de zwaar beproefde bevolking van Indonesië. Op 27 december 1949 vond in Amsterdam de souvereiniteitoverdracht plaats in het Paleis op de Dam. 'Voor het aangezicht Gods', aldus koningin Juliana, 'die weet waarom dit samengaan in vrijheid niet eerder maar ook niet later werd bereikt, en die het falen kent der generaties'.
De Indiëherdenking in Den Haag staat in beginsel stil bij de capitulatie van Japan, maar het is ook een plek geworden waar veteranen uit de Politionele Acties elkaar weer vinden. Een plek voor die eenzame man met zijn vlag en grijze manen die, zwijgend en onbewogen als een standbeeld, aandacht vraagt voor zijn zaak. Een plek waar jongere generaties naartoe komen, op zoek naar antwoorden op vragen die thuis misschien niet gesteld konden worden. Een plek voor iedereen die, op welke wijze dan ook, een band heeft of voelt met het voormalig Nederlands Indië en het huidige Indonesië. De lijnen van die geschiedenis kwamen op zondag 15 augustus 2010 bijeen, 65 jaar en een mensenleven na dato. Ik had mijn camera bij me en heb geprobeerd er iets van vast te leggen. Iets van het verdriet van Indië. En van de troost die ieder jaar opnieuw wordt gezocht en gevonden in dat samenzijn in vrijheid op het groene gras aan de Teldersweg in Den Haag.
